سامانه ایرانداک و زیرسامانه‌های آن: راهنمای جامع خدمات پژوهشی
ایرانداک چیست و چرا هر دانشجو باید آن را بشناسد؟
پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) مهم‌ترین مرکز مدیریت اطلاعات علمی کشور است که از سال ۱۳۵۰ فعالیت خود را در حوزه گردآوری، سازماندهی و اشاعه اطلاعات علمی آغاز کرده است. اگر در مقطع تحصیلات تکمیلی تحصیل می‌کنید، بدون شناخت زیرسامانه‌های ایرانداک، نمی‌توانید مسیر پایان‌نامه خود را به‌درستی طی کنید.
ایرانداک مجموعه‌ای از سامانه‌های به‌هم‌پیوسته را ارائه می‌دهد که هر کدام نقش مشخصی در فرآیند پژوهش ایفا می‌کنند. در این راهنما، شش زیرسامانه اصلی ایرانداک را معرفی می‌کنیم و نشان می‌دهیم هر کدام در چه مرحله‌ای از کار شما کاربرد دارد.
💎 نکته طلایی:
«ایرانداک یک سامانه نیست؛ یک منظومه است. اگر یکی از زیرسامانه‌ها را نشناسید، ممکن است در مرحله‌ای از پایان‌نامه گیر کنید که به‌سادگی قابل حل بود. این راهنما، نقشه راه شما در این منظومه است.»
۱. سامانه همانندجو (مشابهت‌یابی)
این سامانه چه می‌کند؟
سامانه همانندجو برای مقایسه نوشته‌ها و شناسایی میزان تشابه یک پایان‌نامه، رساله یا پیشنهاده با اسناد تمام‌متن دیگر در پایگاه‌های اطلاعات ایرانداک به کار می‌رود. این سامانه در پاسخ به خواست جامعه علمی کشور برای پیشگیری از بدرفتاری‌های علمی، به‌ویژه سایه‌نویسی و دستبرد علمی، راه‌اندازی شده است.
چه زمانی از آن استفاده می‌کنید؟
همانندجویی در دو مرحله انجام می‌شود:
-
مرحله اول: همانندجویی پروپوزال — قبل از تصویب پیشنهاده
-
مرحله دوم: همانندجویی پایان‌نامه/رساله — قبل از جلسه دفاع
درصد قابل قبول چقدر است؟
| مرحله | درصد قابل قبول |
|---|---|
| همانندجویی پروپوزال | زیر ۲۵٪ |
| همانندجویی پایان‌نامه (ارشد) | زیر ۳۰٪ |
| همانندجویی پایان‌نامه (دکتری) | زیر ۲۰٪ |
⚠️ هشدار: همانندی صفر درصد قابل پذیرش نیست و نشان‌دهنده اشکال در بارگذاری فایل است.
آدرس سامانه
https://tik.irandoc.ac.ir
📷 [محل درج تصویر: صفحه ورود به سامانه همانندجو]
۲. سامانه گنج (پایگاه اطلاعات علمی ایران)
این سامانه چه می‌کند؟
پایگاه اطلاعات علمی ایران با نام اختصاری گنج به نشانی https://ganj.irandoc.ac.ir یکی از معتبرترین و گسترده‌ترین پایگاه‌های داده علمی در ایران است. تمرکز اصلی گنج بر پایان‌نامه‌ها، رساله‌های دکتری و پیشنهاده‌ها است، اما دامنه محتوایی آن شامل طرح‌های پژوهشی، گزارش‌های دولتی و مقالات علمی نیز می‌شود.
دسترسی آزاد و رایگان به منابع
بر اساس فصل سوم آیین‌نامه ثبت و اشاعه پیشنهادها، پایان‌نامه‌ها و رساله‌های تحصیلات تکمیلی:
-
اطلاعات کتابشناختی، چکیده و ۲۰ صفحه اول هر پارسا به‌صورت رایگان در اختیار پژوهشگران قرار می‌گیرد.
-
متن کامل پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد پس از ۱۸ ماه و رساله‌های دکتری پس از ۳۰ ماه از زمان دفاع، به‌صورت رایگان قابل دانلود است.
-
کاربران می‌توانند در هر ۷ روز، حداکثر ۵ پارسا را رایگان به‌طور کامل مشاهده یا دانلود نمایند.
چرا گنج برای شما مهم است؟
پایگاه گنج زیرساخت سامانه‌های همانندجو، سامانه پیشینه پژوهش و داشبورد رصدخانه پژوهش است. قبل از انتخاب موضوع پایان‌نامه، حتماً در سامانه گنج جستجو کنید تا از موضوعات کار شده آگاه شوید و موضوعات نو و کارنشده را انتخاب کنید.
💎 نکته طلایی:
«سامانه گنج، جعبه‌ابزار شما قبل از انتخاب موضوع است. اگر موضوعی را بدون جستجو در گنج انتخاب کنید، ممکن است ماه‌ها بعد بفهمید که دقیقاً همان پژوهش قبلاً انجام شده است. ۱۰ دقیقه جستجو در گنج، شما را از ۱۰ ماه اتلاف وقت نجات می‌دهد.»
۳. سامانه پیشینه پژوهش
این سامانه چه می‌کند؟
سامانه پیشینه پژوهش برای استعلام تکراری نبودن عنوان پژوهش و بررسی سوابق تحقیقات انجام‌شده به کار می‌رود. با دریافت عنوان و کلیدواژه‌های پژوهش از کاربر، جستجوی کارشناسان آموزش‌دیده در پایگاه اطلاعات گنج انجام می‌شود و اطلاعات پایان‌نامه‌ها و رساله‌های انجام‌شده به آگاهی کاربر می‌رسد.
چه زمانی از آن استفاده می‌کنید؟
این سامانه اولین گام رسمی در فرآیند پایان‌نامه است. قبل از تصویب پروپوزال در گروه آموزشی، باید گواهی پیشینه پژوهش را از این سامانه دریافت کنید و به گروه آموزشی ارائه دهید.
مراحل دریافت گواهی پیشینه پژوهش
۱. مراجعه به آدرس pishineh.irandoc.ac.ir
۲. نام‌نویسی و تکمیل اطلاعات
۳. ثبت عنوان و کلیدواژه‌های موضوع پیشنهادی
۴. پرداخت هزینه آنلاین
۵. دریافت نتیجه بررسی (معمولاً پس از حدود ۲۴ ساعت)
۶. دریافت گواهی پیشینه پژوهش در صورت عدم تکرار موضوع
💎 نکته طلایی:
«گواهی پیشینه پژوهش، بیمه‌نامه موضوع شماست. اگر این مرحله را جدی نگیرید و موضوع تکراری باشد، بعداً در شورای گروه رد می‌شوید و باید از صفر شروع کنید.
برای دریافت گواهی رسمی پیشینه پژوهش به سامانه پیشینه پژوهش بروید و این گام‌ها را انجام دهید:
- در سامانه نام‌نویسی کنید. می‌توانید آموزش نام‌نویسی در سامانه پیشینه پژوهش را در این پیوند مطالعه کنید.
- ورود به سامانه پیشینه پژوهش؛
- وارد کردن عنوان و کلیدواژه‌های پژوهش؛
- پرداخت هزینه.
پس از انجام موفقیت‌آمیز درخواست، گواهی پیشینه پژوهش از یک تا 10 روز کاری به رایانامه (ایمیل) شما فرستاده خواهد شد. این گواهی در کارتابل شما در سامانه نیز در دسترس خواهد بود.
می‌توانید با مشاهده ویدئو آموزشی زیر، با فرایند نام‌نویسی و ثبت درخواست پیشینه پژوهش آشنا شوند.
۴. سامانه ثبت پایان‌نامه و رساله
این سامانه چه می‌کند؟
سامانه ملی ثبت پایان‌نامه، رساله و پیشنهاده برای ثبت رسمی اطلاعات پایان‌نامه‌ها و رساله‌های دانشجویان در سطح کشور به کار می‌رود. این ثبت یک الزام قانونی است، نه یک انتخاب دانشگاهی.
چه زمانی از آن استفاده می‌کنید؟
پس از جلسه دفاع و اعمال اصلاحات داوران، باید نسخه نهایی پایان‌نامه خود را در این سامانه ثبت کنید و کد رهگیری دریافت نمایید. بدون این کد، کتابخانه پایان‌نامه شما را تحویل نمی‌گیرد و تسویه فارغ‌التحصیلی انجام نمی‌شود.
مراحل ثبت
سامانه شما را از شش مرحله اطلاعاتی عبور می‌دهد:
۱. اطلاعات شخصی و تحصیلی (غیرقابل ویرایش)
۲. ورود اطلاعات پایان‌نامه/رساله (امکان کپی از فایل Word)
۳. ورود محتوا (کلیدواژه‌ها، چکیده، فهرست منابع)
۴. بارگذاری فایل‌ها (Word و PDF — کامل از صفحه اول تا آخر)
۵. اطلاعات اساتید (راهنما و مشاور)
۶. دریافت کد رهگیری
کد رهگیری پایان‌نامه معمولاً با عدد ۲۰ شروع می‌شود (کد پروپوزال با عدد ۱۰).
آدرس سامانه: https://sabt.irandoc.ac.ir
💎 نکته طلایی:
«کد رهگیری، بلیت فارغ‌التحصیلی شماست. بدون آن، حتی اگر دفاع کرده باشید و نمره عالی گرفته باشید، پرونده شما در دانشگاه باز می‌ماند. ثبت در ایرانداک را نه یک کار اداری، بلکه آخرین قدم رسمی برای پایان تحصیل خود ببینید.»
۵. سامانه ثبت پیشنهاده (پروپوزال)
این سامانه چه می‌کند؟
این سامانه برای ثبت اطلاعات پیشنهاده‌های پژوهشی پیش از آغاز اجرای پایان‌نامه به کار می‌رود. پس از تصویب نهایی پروپوزال در شورای گروه و دانشکده، دانشجو باید پروپوزال خود را در این سامانه ثبت کند و کد رهگیری پروپوزال دریافت نماید.
چه زمانی از آن استفاده می‌کنید؟
بلافاصله پس از تصویب نهایی پروپوزال در شورای آموزشی گروه و دانشکده، و قبل از شروع نگارش پایان‌نامه. کد رهگیری پروپوزال باید به دانشگاه تحویل داده شود.
مراحل ثبت
۱. نام‌نویسی در سامانه (اگر قبلاً ثبت‌نام کرده‌اید، نیازی به ثبت‌نام مجدد نیست)
۲. تأیید نام‌نویسی از طریق ایمیل فعال‌سازی (پوشه Spam را بررسی کنید)
۳. ورود به پنل کاربری با ایمیل و گذرواژه
۴. انتخاب گزینه «ثبت مدرک» → «پیشنهاده (پروپوزال)»
۵. تکمیل مراحل شش‌گانه اطلاعات پیشنهاده
۶. دریافت کد رهگیری (معمولاً با عدد ۱۰ شروع می‌شود)
آدرس سامانه: https://sabt.irandoc.ac.ir
📷 [محل درج تصویر: فرم ثبت پیشنهاده در سامانه]
💎 نکته طلایی:
«عنوان پروپوزال در تمام مراحل — پیشینه پژوهش، همانندجویی، ثبت پیشنهاده، و ثبت نهایی پایان‌نامه — باید کاملاً یکسان باشد. اگر عنوان را در جایی تغییر دهید، ممکن است کد رهگیری شما بی‌اعتبار شود و کل فرآیند دچار مشکل گردد.»
۶. دسترسی به منابع علمی
این بخش چه خدماتی ارائه می‌دهد؟
ایرانداک از طریق پایگاه‌های مختلف خود، دسترسی به منابع علمی را برای پژوهشگران فراهم می‌کند. مهم‌ترین این پایگاه‌ها عبارتند از:
-
سامانه گنج: دسترسی به پایان‌نامه‌ها، رساله‌ها و پیشنهاده‌ها
-
سامانه دوآجی: دسترسی به بیش از ۲,۲۱۳ نشریه و بیش از ۳۵۰,۰۰۰ مقاله علمی
-
سامانه دسترسی یکپارچه (aln.irandoc.ac.ir): مدیریت محتوای کتابخانه‌های دانشگاهی کشور
چه چیزی در دسترس است؟
بر اساس آمارها:
-
بیش از ۱ میلیون و ۶۰۰ هزار پایان‌نامه، رساله و پروپوزال در پایگاه گنج ثبت شده است.
-
در سال تحصیلی ۱۴۰۲-۱۴۰۳، دسترسی رایگان به ۷۱۵,۸۸۱ پایان‌نامه کارشناسی ارشد و ۷۵,۳۴۱ رساله دکتری فراهم بوده است.
چگونه از این منابع استفاده کنیم؟
۱. جستجو: با کلمات کلیدی تخصصی خود در سامانه گنج جستجو کنید
۲. مشاهده اطلاعات کتابشناختی: چکیده و ۲۰ صفحه اول رایگان است
۳. دانلود متن کامل: پایان‌نامه‌های ارشد پس از ۱۸ ماه و رساله‌های دکتری پس از ۳۰ ماه از دفاع، رایگان قابل دانلود هستند
۴. استفاده از سامانه دوآجی: برای دسترسی به مقالات نشریات علمی
💎 نکته طلایی:
«دسترسی به منابع علمی ایرانداک، یک گنج واقعی است که بسیاری از دانشجویان از آن بی‌خبرند. اگر موضوع پایان‌نامه شما با پژوهش‌های قبلی مرتبط است، می‌توانید از متن کامل پایان‌نامه‌های قدیمی‌تر به‌عنوان منبع استفاده کنید — رایگان و قانونی.»
جمع‌بندی: نقشه راه شما در ایرانداک
| مرحله | سامانه مورد استفاده | هدف |
|---|---|---|
| قبل از انتخاب موضوع | گنج | جستجو و آگاهی از موضوعات کار شده |
| انتخاب موضوع | پیشینه پژوهش | استعلام تکراری نبودن عنوان |
| قبل از تصویب پروپوزال | همانندجو | بررسی مشابهت پروپوزال |
| پس از تصویب پروپوزال | ثبت پیشنهاده | دریافت کد رهگیری پروپوزال |
| قبل از دفاع | همانندجو | بررسی مشابهت پایان‌نامه |
| پس از دفاع | ثبت پایان‌نامه | دریافت کد رهگیری نهایی |
| در طول پژوهش | گنج + دوآجی | دسترسی به منابع علمی |
ایرانداک نه یک سامانه، بلکه یک منظومه به‌هم‌پیوسته است. هر زیرسامانه، حلقه‌ای از زنجیره فرآیند پژوهشی شماست. اگر یکی از این حلقه‌ها را نشناسید یا نادیده بگیرید، ممکن است کل زنجیره دچار مشکل شود.
📞 اگر در هر یک از مراحل کار با سامانه‌های ایرانداک به کمک نیاز دارید، تیم توت‌وب آماده خدمت‌رسانی است.
📱 شماره تماس: ۰۹۳۰۹۰۷۱۰۷۷
سؤالی داری یا می‌خوای این کار رو برات انجام بدیم؟
ثبت درخواست